Hoge temperaturen zijn niet alleen een weersverschijnsel, maar vormen ook een reëel beroepsrisico. Hitte kan leiden tot verminderde alertheid, meer arbeidsongevallen, onwel worden, uitdroging en in ernstige gevallen een levensbedreigende hitteberoerte. 

De werkgever is verantwoordelijk voor de gezondheid van zijn werknemers. Het is dan ook cruciaal dat hitte serieus wordt genomen op de werkvloer en dat de wetgeving wordt nageleefd. Uit de verschillende getuigenissen die we in onze medische praktijken hebben verzameld, blijkt echter dat deze regels in de praktijk weinig of niet worden toegepast.

Daarom onderzocht Geneeskunde voor het Volk de beste praktijken en het bestaande juridisch kader, met het oog op vakbonden en werknemers. 

Dit protocol bestaat uit twee delen:

• Deel 1 biedt medische inzichten over de effecten van hitte op het menselijk lichaam
• Deel 2 behandelt de concrete aanpak op de werkvloer, van preventie tot interventie bij incidenten

1. Voor wie is dit hitteprotocol bedoeld?

Dit protocol is voor iedereen op de werkvloer: van bouwvakkers en huishoudhulpen tot magazijnmedewerkers en bedienden. Ook voor vakbondsafgevaardigden, leden van het Comité voor Preventie en Bescherming op het Werk (CPBW) en werkgevers kan dit document als leidraad dienen. 

2. Is een hitteplan op de werkvloer verplicht?

In de Codex over het welzijn op het werk zijn er duidelijk bepaalde hittegrenzen die bedoeld zijn om werknemers te behoeden voor arbeidsongevallen en hitteberoertes. 

Deze hittegrenzen worden bepaald door de WBGT-index (een internationale standaard index die rekening houdt met temperatuur, maar ook bijvoorbeeld luchtvochtigheid en de werklast). Daarnaast beschrijft de codex ook bijkomende maatregelen die je kan terugvinden in het bijgevoegde hitteprotocol. 

• Codex over het welzijn op het werk | Federale Overheidsdienst Werkgelegenheid - Arbeid en Sociaal Overleg
• Codex_over_het_welzijn_op_het_werk.pdf
  
  

3. Wat moet er minimaal in een bedrijfsprotocol over hitte staan?

Een degelijk hitteplan moet minimaal deze maatregelen bevatten: 

• aanpassing van de arbeidsorganisatie (extra rustpauzes, lager werktempo, aangepaste uren);
• voortdurend gratis en vers drinkwater;
• maximale ventilatie of afkoeling en koele rustruimtes;
• lichte werkkledij en zonnebescherming;
• extra aandacht voor kwetsbare werknemers. 
  
  

Het plan moet automatisch geactiveerd worden zodra de wettelijke hittegrenzen (WBGT-index) worden overschreden.

4. Wat is de WBGT-index en waarom is die zo belangrijk?

De WBGT-index is de wettelijke maatstaf die niet alleen rekening houdt met de luchttemperatuur, maar ook met luchtvochtigheid, stralingswarmte, fysieke werkbelasting en luchtbeweging. Aan de hand van deze index kan de hittegrens bepaald worden. Eens deze hittegrens bereikt is, moet het hitteplan automatisch in werking treden.

De WBGT-index wordt gemeten met een WBGT-thermometer. In de praktijk zien we echter vaak dat deze speciale thermometers niet beschikbaar zijn op de werkvloer of niet juist gebruikt worden. Hierdoor is het voor werknemers moeilijk om objectief vast te stellen of de wettelijke grenzen overschreden worden en of de werkgever in gebreke blijft. Contacteer je vakbond of de arbeidsarts indien de WBGT-index niet gekend is. 

5. Hoe kan ik als werknemer ervoor zorgen dat mijn werkgever het protocol naleeft?

Dat hangt af van je situatie:

• Als je een vakbondsafgevaardigde hebt en een CPBW (Comité voor preventie en preventie op het werk): Dwing de risicoanalyse af, eis een concreet hitteplan, controleer de naleving (worden pauzes echt gegeven? Is er drinkwater beschikbaar?), verzamel signalen van werknemers en betrek de arbeidsarts. De werkgever is verplicht het CPBW te betrekken bij zijn hitteplan.
• Als je een syndicale afgevaardigde hebt maar geen CPBW: Je afgevaardigde kan dezelfde punten aankaarten bij de werkgever en, indien nodig, de hulp inroepen van de externe dienst voor preventie en bescherming op het werk.
• Als je niet gesyndiceerd bent en geen syndicale afvaardiging hebt: Meld tekortkomingen (geen drinkwater, te korte pauzes) zelf bij je leidinggevende. Contacteer eventueel de preventieadviseur of de arbeidsarts van je bedrijf. Je kan ook rechtstreeks lid worden van een vakbond of contact opnemen met een vakbondsafgevaardigde van een andere afdeling voor advies.
  
  

6. Wat moet ik doen als ik zelf lichte hittesymptomen voel?

Stop onmiddellijk met het werk, ga naar een koele, schaduwrijke plaats, drink kleine slokjes water, maak knellende kledij los en observeer of de symptomen (hoofdpijn, duizeligheid, spierkrampen) niet verergeren. Informeer je leidinggevende en zorg dat het incident wordt geregistreerd bij de vakbondsafgevaardigde, het CPBW (Comité voor preventie en bescherming op het werk) of de arbeidsarts als er geen actieve vakbond is. Dit is belangrijk voor de latere evaluatie.

7. Mijn werkgever weigert maatregelen te nemen, wat nu?

Als de werkgever weigert te voldoen aan de wettelijke verplichtingen, is dit een inbreuk op de Codex welzijn op het werk. Je kan bewijzen verzamelen (zoals meldingen van collega's, foto's van ontbrekende voorzieningen, enz) en een klacht indienen bij je vakbondsafgevaardigde, het CPBW (Comité voor preventie en bescherming op het werk), de arbeidsarts, of bij het toezicht op het welzijn op het werk (Federale Overheidsdienst Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg). 

8. Wat met jobs waar mensen op afstand werken, zoals huishoudhulpen of bouwvakkers op werven?

Voor deze werknemers is een aparte aanpak nodig. Er zou een meldpunt moeten zijn voor als de klanten op locatie de richtlijnen niet toepassen. De werkgever moet dan verplicht worden om in te grijpen. 

9. Ik wil graag mijn verhaal delen over de hitte op mijn werk. Waar kan ik terecht?

Geneeskunde voor het Volk verzamelt getuigenissen van over heel België om de huidige situatie beter te begrijpen zodat we betere adviezen kunnen geven en gezamelijk actie kunnen ondernemen om een veiligere werkplek te creëeren voor iedereen. Stuur ons je verhaal via getuigenissen@gvhv.be.

Opgelet: 

• De verzamelde getuigenissen worden met de nodige discretie en respect voor de privacy behandeld
• De verzamelde getuigenissen door Geneeskunde voor het Volk maken geen deel uit van een officiële klachtenprocedure.
  We verwijzen door naar vraag 5: "Mijn werkgever weigert maatregelen te nemen, wat nu?" voor de correcte procedure.