Nadja Rakowitz
Al tientallen jaren staan de gezondheidsbudgetten in Europa onder druk. Welke invloed denkt u dat de huidige militarisering heeft op gezondheidszorgsystemen en hoe uit zich dat in Duitsland?
Duitsland heeft het op vier na duurste gezondheidszorgstelsel ter wereld.
Maar ziekenhuizen staan onder budgettaire druk. En die is er omdat het zo slecht georganiseerd is dat veel van het geld verloren gaat, zonder dat het patiënten helpt. Het is al erg geprivatiseerd: we verliezen heel veel geld aan winst in een zeer gefragmenteerde sector. Ongeveer 38% van de ziekenhuisbedden is geprivatiseerd, wat tot enorme verspilling leidt.
Op lokaal niveau, bijvoorbeeld in Berlijn, werd een civiel-militair samenwerkingsplan opgesteld. En in dit plan kun je zien hoe je de ziekenhuissector organiseert in geval van oorlog of defensie. Niet per se een oorlog in Duitsland, maar bijvoorbeeld aan de NAVO-grens (bv. een oorlog aan de grenzen van de meest oostelijke NAVO-landen, bijvoorbeeld in Polen of de Baltische staten).).
Actievoerders waarschuwen dat Duitsland nu zelfs van plan is om ondergrondse militaire ziekenhuizen te bouwen, een ontwikkeling die door sommige grote mutualiteiten wordt toegejuicht. Dit duidt niet alleen op de fysieke militarisering van gezondheidszorginfrastructuren, maar ook op een groeiend enthousiasme voor oorlog onder invloedrijke spelers in de medische sector.
Ze proberen dus te regelen hoe de hiërarchie tussen het leger en het gezondheidssysteem zou werken. Ze schrijven in dit plan dat het nodig zal zijn om patiënten in twee groepen te sorteren voordat ze zelfs maar gezien worden. De eerste groep: de militairen. De tweede is de burgerbevolking. Dit zijn twee verschillende groepen en de militairen krijgen voorrang, wat in strijd is met de artseneed en met alle medische ethiek. Medische criteria (urgentie, ernst) zouden niet langer prioritair zijn: de militaire categorie heeft voorrang op de civiele categorie. Toch schrijft de medische ethiek voor dat we behandelen volgens de ernst van de verwonding.
Ze praten ook over hoe je mensen kunt dwingen terug te gaan werken in de ziekenhuizen als ze het systeem al hebben verlaten. Ze hebben het over het dwingen van parttimers om fulltime te werken in geval van oorlog. Ze praten over hoe ze kunnen voorkomen dat ouderen ziekenhuisbedden innemen, zodat militairen voorrang krijgen.
Het idee is dat Duitsland een soort oorlogshub zou worden, waar treinen zo dicht mogelijk bij ziekenhuizen zouden worden gebracht, of andersom, om te zorgen voor een constante stroom gewonden. Het leger wordt betrokken bij de planning: welk ziekenhuis komt waar en wie behandelt wie.
De afgelopen twintig jaar hadden we geen ziekenhuisplannen meer omdat de markt alles bepaalde. Nu ligt er weer een planning op tafel en het leger zegt: wij willen er deel van uitmaken.
Het leger zal orders geven aan artsen, die automatisch militaire medewerkers zullen worden. In de praktijk werken ze dan voor het leger, zelfs als ze er geen deel van uitmaken. En niet alleen artsen: ook de verpleegkundigen, apothekers en ambulancechauffeurs. Een ander aspect: ze bereiden trainingen voor in "terrorisme- en rampengeneeskunde".
Ja, in België is het een hot topic deze dagen, want onze minister van Defensie heeft aangekondigd dat cursussen 'oorlogsgeneeskunde' vanaf volgend jaar verplicht worden voor alle studenten geneeskunde. Dit wordt door veel studenten gezien als misschien nuttig, misschien interessant. Maar is dat wel zo?
Denk je dat beter opgeleide artsen ons kunnen beschermen in het geval van oorlog? Over wat voor soort voorbereiding hebben we het eigenlijk?
Ik denk dat het vooral over een mentaliteitsverandering gaat. Ze willen dat we wennen aan oorlog. In jouw geval verborgen ze het niet eens onder een omschrijving als "terrorisme en rampen", ze noemden het direct "oorlogsgeneeskunde".
En het geeft het publiek ook de gevaarlijke illusie dat een oorlog beheersbaar zou kunnen zijn, want "we zijn er klaar voor". "We hebben nu gespecialiseerde artsen. Ja, en de artsen gaan me helpen, dus het is niet zo eng als we ten strijde trekken".
In Duitsland is onze belangrijkste boodschap aan het publiek dezelfde als in de jaren tachtig, toen artsen in Europa een enorme campagne tegen kernwapens voerden: We willen je niet de illusie geven dat we een oorlog aankunnen. "We kunnen je niet helpen."
Wat er gebeurde in Crans-Montana, Zwitserland, was er een dramatische illustratie van: Ze moesten grote aantallen brandwondenpatiënten naar ziekenhuizen in heel Europa sturen. Wat gebeurt er als zo iets tien keer per dag gebeurt?
Je hebt oorlogszuchtige regeringen en grote militaire bedrijven die het idee opdringen dat je meer wapens nodig hebt om toekomstige oorlogen te winnen. Maar er is ook een vreedzame burgerbeweging over de hele wereld. Wat is je ervaring in Duitsland? Wat is de rol van de beweging van gezondheidswerkers?
De beweging is nog maar net begonnen. Er is veel propaganda.
Er was een enorme demonstratie: er kwamen op 5 december 50.000 scholieren op straat. De volgende betoging vindt plaats op 5 maart. Het geeft me hoop om zo'n jonge beweging te zien.
Gaza heeft een generatie gepolitiseerd in een anti-oorlogsstrijd. Op dit moment zijn ze gepolitiseerd over de kwestie Gaza. Ze komen een week later niet altijd opdagen bij demonstraties tegen militarisering Maar het is onze uitdaging om die twee met elkaar te verbinden. Ze begrijpen wat oorlog is. Gaza kan de poort zijn naar een dieper begrip van oorlog en imperialisme, en mensen helpen om de huidige militarisering op een andere manier te begrijpen.
De rol van de beweging van gezondheidswerkers is belangrijk, omdat mensen die in de gezondheidszorg werken zeggen: Het is onze taak om mensen gezond te houden. Het is onze taak om ziekten te voorkomen. En oorlog is altijd het tegenovergestelde daarvan. Het zou dus in geen geval onze taak moeten zijn om mensen geschikt te maken om weer naar het front te trekken. Dit is in strijd met onze medische ethiek.
In de afgelopen jaren hebben we de militarisering in Europa zien toenemen. Dit is duidelijk als je kijkt naar het defensiebudget. Vorig jaar stemden de meeste Europese landen in met enorme verhogingen van hun militaire budgetten, België voor een bedrag van 12,8 miljard euro.
Maar we zien het ook in onze straten, met affichageruimte die door het leger is opgekocht om zich te promoten. Kun je uitleggen wat je ziet in Duitsland?
Ja, ook in Duitsland hebben ze 3,5% van het bbp al bereikt, maar kanselier Merz is van plan om nog meer uit te geven.
Het is dus veel geld, en net als in België hebben we het beeld van het Duitse leger (de Bundeswehr) overal in de straten. Als je naar een bakker gaat om brood te kopen, krijg je een papieren zak met reclame voor het Duitse leger. Ze zetten hun promo op in kleuterscholen, op scholen op pizzadozen, in speciale tv-programma's, het is overal.
Een paar jaar geleden, wanneer militairen een school binnenkwamen, konden ouders zeggen: "Nee, dat mag mijn kind niet horen". Of de directeur van de school kon weigeren. Vandaag de dag is dat onmogelijk. Het is verplicht het leger op scholen te verwelkomen en het is verplicht voor kinderen om naar de propaganda van het leger te luisteren.
In Duitsland ging het zelfs zo ver dat in officiële video's te zien is hoe soldaten 's nachts rond een kampvuur verzamelen en "hoera" roepen terwijl hun generaal hen vertelt dat ze "in staat zijn om te winnen". De show maakt deel uit van een doelbewuste poging om een positieve houding van het publiek ten opzichte van oorlog te vormen. Het idee van een zegevierend en agressief Duits leger normaliseren.
En aan de andere kant, terwijl er zoveel geld is voor het leger en wapens, zien we in Duitsland dat er niet genoeg geld is om de straten schoon en aangenaam te maken, om scholen, zwembaden, het spoorwegnet en al het andere te renoveren. Natuurlijk zal dit alleen maar erger worden naarmate de militaire uitgaven stijgen.
In België dringt de regering aan op de aankoop van extra gevechtsvliegtuigen en koopt er 11 bij nadat België er al 34 had besteld. De illegale en wrede methoden van president Donald Trump veranderen daar niets aan. Waarom slaan de Europese leiders deze weg in? Is het waar dat dit banen kan creëren?
Ze blijven ons dezelfde verhalen vertellen over het verdedigen van vrijheid en democratie. Ik denk niet dat militarisering een product is van VS-belangen. Het is een product van kapitalistische belangen, die in ons geval ook Duitse belangen zijn. Rheinmetall is een heel, heel groot bedrijf dat veel geld verdient. De winst verdrievoudigt. Het is dus een product van kapitalistische belangen, niet alleen van druk uit de VS.
We hebben leden van de regering die bang lijken te zijn voor Rusland, maar aan de andere kant denk ik dat ze zelf oorlog willen voeren. Een paar maanden geleden bijvoorbeeld, toen Trump zijn "vredesplan" presenteerde, wat een kans had kunnen zijn om de oorlog in Oekraïne te stoppen, zagen we dat de Duitse regering en de instanties van de Europese Unie, uitgezonderd Hongarije en Slowakije, al deze ideeën, al deze plannen afwezen. Ze willen dat deze oorlog doorgaat. Ze willen dat hij doorgaat uit economische noodzaak voor hun militaire industrie.
Wat vooral verontrustend is, is dat er in het publieke debat in Duitsland nu openlijk wordt gesproken over een "Oostfront" en dat het voor sommige mensen weer sociaal aanvaardbaar is geworden om trots uit te drukken dat hun grootvaders "toen tegen de Russen vochten" - zelfs als dit verwijst naar de Wehrmacht (het Duitse leger onder nazi-Duitsland) of de SS. Dergelijke uitspraken veroorzaken geen schandaal meer.
Het is ook een machtsdynamiek binnen de Europese Unie. Het is een strijd tussen Frankrijk en Duitsland. En dit is het ergste wat Europa kan overkomen als Frankrijk en Duitsland met elkaar in conflict komen.
Hoe analyseer je dit vanuit economisch oogpunt?
De economische crisis is immens. De klimaatcrisis is immens. En het wordt nog erger als ze al deze wapens kopen en gebruiken. De neoliberale antwoorden lopen ten einde. Ze werken niet meer. Ze hebben geen ander antwoord.
Het is de verdediging van het kapitalisme door middel van oorlog. Is er hoop onder de bevolking dat militarisering nieuwe banen en nieuwe kansen zal brengen? In sommige delen van de bevolking wel. Maar de feiten ondersteunen dit idee niet. Geld dat wordt geïnvesteerd in bewapening creëert geen duurzame banen. Ik ben het ermee eens dat de feiten niet aantonen dat dit een oplossing zal zijn. Het is bewezen dat geld dat wordt geïnvesteerd in de militaire industrie veel minder banen creëert dan als hetzelfde bedrag wordt geïnvesteerd in gezondheidszorg of onderwijs.
Vorige week hoorde ik voor het eerst dat de arbeiders van Ford in Keulen samen met de groep IG Metall een verklaring tegen de oorlog hebben afgelegd. "Wij zijn tegen de reconversie van de industrie naar oorlogsproductie". Maar dit is de eerste keer dat ik het in Duitsland zie, vanuit de fabrieken. Als je kijkt naar Griekenland, Italië of andere landen met grote havens in de Middellandse Zee, zie je veel stakingen en verzet tegen de oorlog.
Wij werken voor de gezondheid van mensen. Dus zwijgen over een mogelijke oorlog heeft geen zin. We zien de gewonden. De televisie heeft het altijd over drones, wapens en strategie. Maar we kunnen wel zeggen: zo ziet een gewond lichaam eruit.
En we weten dat het altijd de armen zijn, de arbeiders, die naar het front worden gestuurd om elkaar te doden. En dat is wat we moeten doorbreken. We hebben meer gemeen met onze klassengenoten die 'aan de andere kant' werken, onze vermeende vijanden, dan met de politici die ons naar het front willen sturen.



